Ülke gündeminde Fon ve İzmir'deki patlama, kentin gündeminde yine inemeyen Uçakların olduğu havalimanımız.. Bir şehrin hava ulaşımındaki sorununu anlamak için bazen yıllık raporlara değil, havalimanının önünde bekleyen otobüse bakmak yeter. İnsanlar Ankara’ya, İstanbul'a uçmak üzere geliyor. Bavulları hazır, biletleri ceplerinde. Sonra yolculuğun ilk durağı değişiyor: Gaziantep. 8 Kasım’da yayımlanan habere göre Kahramanmaraş–Ankara seferi hava muhalefeti nedeniyle iptal edildi; yolcular, uçuşlarına oradan devam etmeleri planlanarak otobüslerle Gaziantep’e götürüldü.  Bu haberin insanı en çok yoran kelimesi “yine”. Çünkü “yine”, yalnızca bir uçuşun aksadığını anlatmıyor. Önceki bekleyişleri, önceki açıklamaları, bir sonraki bileti alırken duyulacak tereddüdü de taşıyor. Kahramanmaraş’ın hava ulaşımındaki asıl kaybı biraz da bu: İnsanların kendi şehrinden yapacağı yolculuğa güvenerek plan kuramaması. Büyüklerimiz, “Maraş yelinen, Antep selinen gidecek” dermiş. Yöresel söz, kaynaklara da bu biçimiyle geçmiş.  Maraş’ın deli rüzgârı bu şehrin insanına yabancı değil. Nitekim Büyükşehir Belediyesi, 7 Kasım’da yaptığı açıklamayla 8 Kasım için şehir genelinde kuvvetli rüzgâr ve fırtına beklendiğini, hızın yer yer saatte 80 kilometreye ulaşabileceğini duyurmuştu.  Bu uyarıyı görmezden gelemeyiz. Bugünkü iptalde kuvvetli rüzgârın etkisi bulunabilir. Ancak tahmin edilen hız, uçuş saatinde pistte ölçülmüş hız demek değil. Kesin sebebi, o saate ait meteoroloji ve operasyon kayıtlarıyla ilgili kurumların açıklaması ortaya koyacak.. Hiçbir yolcunun hayatı, hiçbir toplantıya yetişme telaşından daha değersiz değil. Şartlar güvenli uçuşa izin vermiyorsa uçuş yapılmaz. ILS bulunması da rüzgârın doğurduğu bütün sınırlamaları ortadan kaldırmaz. Yaklaşma sistemi ile rüzgâr limitleri ayrı değerlendirilir. Dolayısıyla bugünlerdeki iptali doğrudan cihaz eksikliğine bağlayamayız.  Yolcunun canı üzerinden şehir savunulmaz. Ancak bu hassasiyet, yıllardır süren ulaşım sorununu konuşmamıza da engel olmamalı. Maraş’ın rüzgârı eskiden beri biliniyorsa, hava ulaşımının planlanmasında bu gerçeğin nasıl hesaba katıldığını sormak hakkımız. Hangi aksamalar mevcut imkânlarla azaltılabilir, hangi şartlarda uçuş kaçınılmaz olarak durur? Vatandaşın bilmek istediği, o gün neden uçulamadığı kadar, yıllardır konuşulan yatırımların hangi kısıtları giderdiğidir. Hangi sorunumuz çözüldü? Hangisi devam ediyor? Kalan sorun için kim, ne zaman, hangi işi yapacak? Rüzgârı durduramayız. Ama hangi sorunun önlenebilir olduğunu öğrenmek ve önlenebilir olanın çözülmesini istemek zorundayız. KMTSO’nun 2020 faaliyet raporunu açın. Havalimanına ilişkin bölümde pistin uzatılması, ışıklandırmanın geliştirilmesi ve aletli iniş sistemi kurulması taleplerini görüyorsunuz. Raporda yaklaşma sistemleri ve sinyal kesintilerinin yol açtığı yönlendirmeler de ele alınıyor.  Aradan yıllar geçti. Aralık 2022’de KMTSO Başkanı Mustafa Buluntu, kamulaştırma ve cihaz kurulumu üzerinden çözüm beklentisini anlatırken meselenin gelen müşterileri de rahatsız ettiğini söylüyordu.  Mart 2023’te Ticaret Borsası Başkanı Mustafa Narlı, deprem sonrasında müşterilerin ve hasarlı makineler için parçaların şehre ulaşması gerektiğini, uçuş aksamalarının işleri etkilediğini dile getiriyordu.  Bu kayıtları şehrin hafızasını korumak için sıralıyorum. Çünkü her yeni açıklamada dosyayı sıfırdan açarsak, hiçbir işin sonucunu takip edemeyiz. Önceki talebin ne kadarının karşılandığını bilmeden sonraki müjdeyi değerlendiremeyiz. Bu meselenin en yorucu taraflarından biri de kamuoyuna kullanılan dil. Doç. Dr. Zuhal Karakoç’un soru önergesine Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 22 Aralık 2023 tarihli cevabı açık: Kahramanmaraş Havalimanı’nda ILS’ye dayalı usul tasarımı mümkün olmadığı için bu yatırım yapılamamış; Offset Localizer sistemi planlanmış.  Ekim 2024’te ise Sayın eski Bakan Vahit Kirişçi’nin açıklamaları, basına ILS cihazının geldiği ve iniş imkânlarının iyileşeceği şeklinde yansıdı.  DHMİ’nin 2024 faaliyet raporunda kurulup uçuş kontrollerinin ardından hizmete alındığı belirtilen sistemin adı ise Offset Localizer/DME.  Bu ayrımın vatandaşın anlayacağı dille açıklanması gerekiyor. DHMİ’nin teknik anlatımında ILS’nin yatay ve dikey kılavuzluğu ayrı bileşenlerle sağladığı belirtiliyor. Dolayısıyla Localizer/DME kurulmasını, bütün ILS kabiliyetlerinin kazanılmasıyla eş tutamayız.  Ama bundan hareketle “Hiçbir şey yapılmadı” da diyemeyiz. Kurulan ve hizmete alınan bir sistem var. Sorulması gereken şu: Bu sistem uçuşların gerçekleşme oranını ne kadar artırdı? Hangi hava şartlarında fayda sağladı? Hangi sınırlamalar devam ediyor? Bir yatırımın değerini, açılışındaki alkış kadar, sonrasındaki ölçüm de gösterir. Artık şehirle teknik gerçeğin tamamını paylaşın. İyileşmeyi de anlatın, sınırı da. Gaziantep komşumuz. Gerektiğinde alternatif havalimanı olarak hizmet vermesi yolcular için kıymetli. Kahramanmaraş’ın beklentisi de açık: Kendi şehrinin ulaşımını, sürekli başka bir şehrin imkânlarına göre hesaplamak zorunda kalmamak. Kahramanmaraş’tan bilet alan insanın zihninde daha yola çıkmadan ikinci bir yolculuk başlamamalı: “Acaba bu defa hangi şehirden döneceğiz?” Bir sanayici müşterisini fabrikasına davet ederken ulaşım belirsizliğini de açıklamak zorunda kalıyorsa bunun ekonomik bir karşılığı vardır. Akademisyen toplantısını, aile ziyaretini, hasta randevusunu planlayan insan için de zaman değerlidir. Bu belirsizliğin şehir ekonomisine toplam maliyetini bilmiyoruz. Ölçülmesini istiyoruz. Çünkü kayıp yalnızca satın alınan bir biletin bedeliyle hesaplanamaz. Kaçırılan görüşmenin, uzayan konaklamanın, ertelenen ziyaretin de hesabı var. KMTSO’nun, Ticaret Borsasının, sanayi bölgelerinin ve meslek kuruluşlarının yıllardır dile getirdiği talepler artık ortak bir çalışmada buluşmalı. Üyeler hangi hatlara ihtiyaç duyuyor? Hangi saatlerde gidip dönmek istiyor? Kaç kişi başka illerdeki havalimanlarını kullanıyor? Bunun zaman ve ulaşım maliyeti ne? Hava yolu şirketleriyle görüşmenin dayanağı bu veriler olmalı. Yalnızca mevcut havalimanındaki yolcu sayısına bakarak talebi değerlendirmek de eksik kalabilir. Kahramanmaraş’ta yaşayıp yolculuğunu başka şehirden başlatan insanları ayrıca araştırmak gerekir. Bu bir varsayım olarak bırakılmasın; ölçülsün. MÜSİAD’ın Aralık 2024’te dile getirdiği sabah gidiş, akşam dönüş ve farklı destinasyon talepleri de meselenin yalnızca cihazdan ibaret olmadığını gösteriyor.  Uçuşun yapılabilmesiyle, seferin ihtiyaca uygun saatte bulunabilmesi birlikte ele alınmalı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile DHMİ’den ilk beklentimiz, anlaşılır bir durum raporu. Son beş yılda planlanan seferlerin kaçı gerçekleşti? Kaçı iptal edildi, kaçı başka havalimanına yönlendirildi? Nedenleri neydi? Yeni sistemden önce ve sonra, benzer dönemlerde sonuç nasıl değişti? Bu bilgiler açıklanırsa tartışma da sağlam bir zemine oturur. İkinci beklentimiz, seçeneklerin karşılaştırılması. Mevcut havalimanında hangi iyileştirmeler yapılabilir? Pist, yaklaşma usulleri ve diğer altyapı seçeneklerinin sağlayacağı fayda nedir? Daha köklü alternatiflerin maliyeti, süresi ve ulaşım etkisi ne olur? Pist uzatmayı, yön değiştirmeyi veya yeni havalimanını peşinen kesin çözüm ilan edemeyiz. Bunların her biri uzmanlık, fizibilite ve kaynak gerektirir. Fakat yıllardır konuşulan seçenekleri incelemeden beklemek de çözüm değil.. Üçüncü beklentimiz, sorumlusu ve tarihi belli bir çalışma programı. Hangi kurum hangi işi üstlenecek, hangi aşama ne zaman tamamlanacak, sonuç ne sıklıkla açıklanacak? Yolcu da bu programın içinde olmalı. Aksama yaşandığında zamanında bilgilendirme, düzenli transfer ve bağlantılı yolculuklara ilişkin açık yönlendirme, hizmetin temel parçaları.. Valiliğe, milletvekillerimize, Büyükşehir Belediyesine, iş dünyasına ve hava yolu işletmelerine çağrımız: Bu dosyada ortaklaşın. Herkes kendi görev ve yetkisiyle katkı versin. Toplantının ardından alınan kararlar, sorumlular ve tarihler yayımlansın. Yapılmış işi takdir etmekten kaçınmayız. Eksik kalan işi sormaktan da vazgeçmeyiz. Kahramanmaraş yeniden ayağa kalkmaya çalışıyor. Bu şehrin üreticisinin, öğrencisinin, çalışanının, ailesine kavuşmak isteyen insanının zamanına sahip çıkmak zorundayız. Bir uçuş iptal olabilir. Ama bir şehrin yıllardır süren çözüm beklentisi, bir sonraki kışa ertelenip duramaz. Havalimanının önündeki otobüs gerektiğinde yine hazır olsun. Biz, o otobüse kaç kişinin binmek zorunda kaldığının hesabı tutulsun; bu sayıyı güvenle azaltacak işin de artık takvimi açıklansın istiyoruz. Maraş’ın yeli eser. Bazen uçak da bekler. Ama bu şehrin çözüm dosyası, her rüzgârda başa dönmemeli. Kahramanmaraş’ın bileti var. Şimdi o bileti güvenerek alacağı bir ulaşım düzenine ihtiyacı var. Yine mi? derken Gaziantep ikincisi yeni ILS sistemini hizmete alırken Kahramanmaraş’a bırakında bir tane ILS takılsın artık.. Kalemimiz şehrin hakkını savunsun, çözümün de takipçisi olsun. İnşaAllah..